લોહાણા સમાજ

અયોધ્યાના સૂર્યવંશથી સૌરાષ્ટ્રના હાલાર પ્રદેશ અને મુંબઈની શેરીઓ સુધી: આપણે ધારણ કરેલો વારસો.

ટ્રસ્ટીઓની સમીક્ષા માટે ડ્રાફ્ટઆ વૃત્તાંત સમાજમાં વ્યાપક રીતે પ્રચલિત પરંપરા પર આધારિત છે. પ્રકાશન પહેલાં ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક વિગતો ટ્રસ્ટીઓ અને સમાજના વડીલો દ્વારા ચકાસવી જરૂરી છે.

પ્રાચીન મૂળ

સૂર્યનાં સંતાનો

લોહાણાઓ હંમેશાં પોતાની ગાથા રઘુવંશથી શરૂ કરે છે, અયોધ્યાનો એ સૂર્યવંશ જેમાં ભગવાન શ્રી રામનો જન્મ થયો. પરંપરા મુજબ આ સમાજ શ્રી રામ અને સીતાજીના જ્યેષ્ઠ પુત્ર લવના વંશજ છે.

આપણું પ્રતીક આ જ વંશપરંપરાને વંદન કરે છે. ઊગતા સૂર્યની નીચે લખેલા શબ્દો છે સૂર્યવંશી વિજયતે: સૂર્યવંશીઓનો વિજય હો.

ચિત્ર: રઘુવંશ

રામાયણ કાળ

લવ અને લોહકોટ નગર

શ્રી રામે પોતાનું રાજ્ય પુત્રોમાં વહેંચ્યું ત્યારે લવને વાયવ્ય દિશાના પ્રદેશો મળ્યા હોવાનું કહેવાય છે. ત્યાં તેમણે લવપુર કે લોહકોટ તરીકે ઓળખાતું નગર વસાવ્યું, જેને ઘણા લોકો આજના લાહોર તરીકે ઓળખાવે છે.

લોહકોટમાં રાજ કરનાર અને વસનાર લોકો લોહરાણા તરીકે ઓળખાયા. સદીઓ જતાં એ નામ આજે આપણે ધારણ કરીએ છીએ તે બન્યું: લોહાણા.

ચિત્ર: રામાયણ કાળ

શૂરવીર પ્રજા

ક્ષત્રિય લોહાણા

સદીઓ સુધી લોહાણાઓ પંજાબ અને સિંધમાં કિલ્લાઓ અને પ્રદેશો ધરાવતી વાયવ્ય સરહદની ક્ષત્રિય પ્રજા હતા. ભારતના પ્રવેશદ્વાર પર ઊભા રહીને તેમણે એક પછી એક આક્રમણોનો સામનો કર્યો, અને તેમના શૌર્યની કીર્તિ સમાજની પોતાની ગાથાઓમાં આજે પણ યાદ કરાય છે.

ક્ષત્રિયનો ધર્મ રક્ષણ કરવાનો છે. પાછળથી લોહાણાઓ તલવાર છોડી વેપાર તરફ વળ્યા ત્યારે પણ એ ધર્મ લુપ્ત ન થયો. એ ધર્મ મહાજનનો ધર્મ બન્યો: પોતાના લોકોનું રક્ષણ અને પોષણ.

ચિત્ર: સરહદી કિલ્લો

પતન અને પુનરુત્થાન

દાદા જશરાજ

લોહાણા ગાથાના સર્વ વીરોમાં દાદા જશરાજ, વીર જશરાજ, સૌથી વધુ પૂજનીય છે. તેઓ સિંધના લોહાણા શાસક હતા અને આક્રમણકારો સામે પોતાની પ્રજા અને ધર્મની રક્ષા માટે યાદ કરાય છે. પરંપરા મુજબ તેઓ ખુલ્લા યુદ્ધમાં નહીં, પણ દગાથી વીરગતિ પામ્યા.

રામ રાખશે તેને કોણ ચાખશે?

ગુજરાતી કહેવત

ત્યાર પછીની પેઢીઓમાં લોહાણા પરિવારો દક્ષિણે કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં આવ્યા. તેઓ વેપાર તરફ વળ્યા અને વેપારી તરીકે સ્થાયી થયા, પણ પોતાની ક્ષત્રિય ઓળખ, પોતાની અટક અને દરેક પરિવાર જેની પૂજા કરે છે તે કુળદેવી જાળવી રાખ્યાં.

ચિત્ર: વીર જશરાજ

સેવાની પરંપરા

વીરપુરના જલારામ બાપા

લોહાણાઓના સૌથી પ્રિય સંત આપણામાંના જ એક છે. જલારામ બાપા (૧૭૯૯–૧૮૮૧)નો જન્મ સૌરાષ્ટ્રના વીરપુરમાં એક લોહાણા પરિવારમાં થયો. તેમણે સદાવ્રત શરૂ કર્યું, જ્યાં આવનાર દરેકને ભોજન મળે, અને એ સદાવ્રત આજ સુધી ક્યારેય બંધ થયું નથી. તેમનું જીવન સમાજ માટે સેવાનું સૌથી ઉજ્જવળ ઉદાહરણ છે.

કાલની ચિંતા ન કરો; આજે જે પણ આંગણે આવે તેને જમાડો, બાકીનું રામ સંભાળશે.

જલારામ બાપાની ભાવનામાં

એટલે જ આપણા મેળાવડાઓમાં જલારામ બાપા સમક્ષ દીપ પ્રગટાવાય છે, અને એટલે જ લોકોને ભોજન કરાવવું, પછી તે બાલાશ્રમનાં બાળકો હોય કે જરૂરિયાતમંદ પરિવારો, મહાજનના કાર્યના કેન્દ્રમાં છે.

છબી: જલારામ બાપા

આપણી શાખા

હાલારના હાલાઈ લોહાણા

હાલાર એ જામનગરની આસપાસનો પશ્ચિમ સૌરાષ્ટ્રનો પ્રદેશ છે, જેનું નામ જાડેજા વંશના જામ હાલા પરથી પડ્યું છે. અહીં વસેલા લોહાણા પરિવારો હાલાઈ લોહાણા તરીકે ઓળખાયા, અને પેઢીઓ સુધી તેઓ આ પ્રદેશના વેપારી, અનાજના વેપારી અને દુકાનદાર રહ્યા.

હાલાઈ લોહાણા વૈષ્ણવ છે, જેમાંના મોટા ભાગના શ્રી વલ્લભાચાર્યના પુષ્ટિમાર્ગના અનુયાયી છે. શ્રીનાથજી પ્રત્યેની ભક્તિ આજે પણ સમાજના પંચાંગને ઘડે છે.

નકશો: સૌરાષ્ટ્રનો હાલાર પ્રદેશ

સ્થળાંતર

મુંબઈ સુધીની યાત્રા

ઓગણીસમી સદીમાં મુંબઈ પશ્ચિમ ભારતનું વ્યાપારી પાટનગર બન્યું ત્યારે હાલાઈ લોહાણા પરિવારો વેપારની શોધમાં હાલારથી અહીં આવ્યા. તેઓ શહેરનાં જૂનાં બજારો અને વિસ્તારોમાં વસ્યા, અને તેમની સંખ્યા વધતાં પોતાની સંસ્થાઓની જરૂર પણ વધી.

સમાજે લગ્ન અને પ્રસંગો માટે ઠાકુરદ્વારમાં વાડી બાંધી. પછી ૧૯૦૨માં પોતાનાં બાળકો શહેરમાં ભણી શકે તે માટે શ્રી હાલાઈ લોહાણા વિદ્યાર્થી ભવનની સ્થાપના કરી.

જૂનો ફોટો: પ્રારંભિક મુંબઈ

આજે

મહાજન

એ શરૂઆતમાંથી શ્રી હાલાઈ લોહાણા મહાજન, મુંબઈનો વિકાસ થયો. તે કાંદિવલીમાં બાલાશ્રમ ચલાવે છે, લોહાણા શક્તિ પ્રકાશિત કરે છે, અને પોતાની સમિતિઓ દ્વારા સમાજજીવનના દરેક તબક્કાને ઉજવે છે: જનોઈથી લગ્ન સુધી અને વડીલોની સંભાળ સુધી.

તલવારનું સ્થાન સેવાએ લીધું છે, પણ વારસો એ જ છે.

૧૯૦૨થી અમારો ઇતિહાસ પરંપરાઓ અને તહેવારો

ફોટો: આજનું મહાજન